Część 1: Przygotowania i cień teściowej
Barbara od kilku dni żyła właściwie tylko ślubem. W kuchni na małym stole pod oknem leżały próbki zaproszeń, wydrukowana lista gości i notes z wydatkami, który coraz częściej przyprawiał ją o lekki ból głowy. Ślub miał się odbyć na początku września, a do tego czasu zostało już niewiele ponad dwa miesiące.
Mieszkali z Wojciechem w niewielkim mieszkaniu w bloku na wrocławskim Gaju. Dwa pokoje, wąski balkon, kuchnia, w której trudno było minąć się we dwoje. Nic wielkiego. Ale Barbara lubiła to miejsce. Sama wybrała zasłony. Na parapecie hodowała pelargonię. A Wojciech żartował, że nawet w listopadzie potrafi zrobić w domu lato.
Byli razem od kilku lat. Nie należeli do ludzi, którzy wydawali pieniądze bez zastanowienia. Barbara pracowała jako administratorka w prywatnej przychodni. Wojciech w firmie budowlanej. Oboje zarabiali przyzwoicie, ale każde sto złotych oglądali dwa razy, zanim je wydali. Mimo to ślub kosztował więcej niż początkowo zakładali. Za salę weselną wpłacili już pięć tysięcy złotych zaliczki. Suknia Barbary kosztowała trzy i pół tysiąca. Fotograf zażądał czterech tysięcy, a tort i słodki stół miały pochłonąć kolejne dwa tysiące. Do tego podróż poślubna do Sopotu, na którą odłożyli prawie sześć tysięcy. Całość miała zamknąć się w czterdziestu pięciu tysiącach. Skromnie jak na współczesne wesele, ale dla Barbary była to ogromna suma.
Tego popołudnia siedziała z Wojciechem przy stole i sprawdzała menu.
— Myślisz, że dwa rodzaje mięsa wystarczą? — zapytała. — Kierowniczka sali mówiła, że ludzie i tak najbardziej czekają na rosół i coś ciepłego po północy.
Wojciech wzruszył ramionami.
— Dla mnie wystarczy. Byle mama znowu nie zaczęła, że na weselu jej chrześniaczki było pięć dań.
Barbara odłożyła długopis.
— Twoja mama zawsze znajdzie coś, co jej się nie spodoba.
Powiedziała to spokojnie, ale Wojciech od razu się skrzywił.
— Basia, daj spokój. Mama już taka jest. Nie bierz wszystkiego do siebie.
Barbara znała to zdanie na pamięć. Słyszała je po przymiarce sukni, kiedy Jadwiga obejrzała ją od stóp do głów i powiedziała z uśmiechem: „Ładna, tylko trochę zwyczajna. Wojciech zawsze miał słabość do eleganckich kobiet”. Usłyszała je także wtedy, gdy pokazała przyszłej teściowej zdjęcia sali weselnej.
— Taka mała? — zdziwiła się Jadwiga. — No cóż, najważniejsze, żeby wam odpowiadała. Chociaż Wojtuś od dziecka marzył o czymś wyjątkowym.
Najgorsze było to, że Jadwiga nigdy nie mówiła niczego wprost. Nie podnosiła głosu, nie robiła awantur. Każdą złośliwość podawała jak kawałek domowego ciasta – na ładnym talerzyku i z uprzejmym uśmiechem. Gdy Barbara próbowała później powiedzieć Wojciechowi, że poczuła się dotknięta, on wzdychał.
— Przesadzasz. Ona nie miała nic złego na myśli.
A Barbara milczała. Nie chciała kłócić się przed ślubem. Kochała Wojciecha i wierzyła, że po ślubie wszystko się uspokoi, że Jadwiga w końcu przyzwyczai się do myśli, że syn ma własne życie.
Część 2: Wiadomość o chorobie
Następnego dnia tuż po pracy zadzwonił telefon.
— Barbaro, mogłabyś do mnie przyjechać? — zapytała Jadwiga. Jej głos brzmiał inaczej niż zwykle. Nie było w nim ani chłodu, ani słodkiej uprzejmości.
— Stało się coś?
— Porozmawiamy na miejscu. I przyjedź sama.
Barbara poczuła niepokój.
— A Wojciech?
Po drugiej stronie zapadła krótka cisza.
— Właśnie o Wojciechu musimy porozmawiać.
Jadwiga mieszkała w szeregowcu na obrzeżach Wrocławia. Kiedy Barbara weszła do środka, od razu poczuła zapach cynamonu i pieczonych jabłek. Na stole stała szarlotka, dwie filiżanki i dzbanek z kawą. Tylko że Jadwiga nie wyglądała jak kobieta, która zaprosiła przyszłą synową na spokojny podwieczorek. Siedziała sztywno z dłońmi splecionymi na obrusie. Nawet nie zaproponowała Barbarze ciasta.
— Usiądź — powiedziała.
Barbara zajęła miejsce naprzeciwko niej.
— Co się dzieje?
Jadwiga przez chwilę patrzyła w okno.
— Wojciech ma poważne problemy ze zdrowiem.
Barbara poczuła, jak serce uderza jej mocniej.
— Jakie problemy?
— Nie mogę ci teraz powiedzieć wszystkiego. On sam jeszcze nie jest gotowy o tym rozmawiać.
— Ale co to znaczy? Był u lekarza? Są wyniki?
— Są powody do niepokoju — przerwała jej Jadwiga. — Czeka go długie leczenie. Może przez pewien czas nie być zdolny do pracy. Niewykluczone, że będzie potrzebował stałej pomocy.
Barbara patrzyła na nią, nie mogąc wydobyć głosu. Jeszcze rano wybierała kolor wstążek na zaproszenia. Teraz siedziała przy stole i słuchała, że mężczyzna, z którym chciała spędzić resztę życia, może nie być w stanie normalnie funkcjonować.
— Dlaczego on sam mi tego nie powiedział? — wyszeptała.
Jadwiga poprawiła filiżankę, choć stała idealnie równo.
— Bo nie wie, jak zareagujesz.
Barbara poczuła chłód na plecach.
— Jak mogłabym zareagować?
Jadwiga wreszcie spojrzała jej prosto w oczy.
— Chyba rozumiesz, Barbaro, że w tej sytuacji ślub może nie mieć sensu.
Barbara przez kilka sekund nie była w stanie odpowiedzieć. Słowa Jadwigi dotarły do niej, ale nie chciały ułożyć się w żadną sensowną całość.
— Ślub nie ma sensu — powtórzyła cicho. — Dlaczego pani w ogóle tak mówi?
Jadwiga westchnęła i odsunęła filiżankę.
— Bo życie z chorym człowiekiem to nie romantyczne obietnice. To obowiązki, zmęczenie, rezygnacja z własnych planów. Wojciech nie chciał cię tym obciążać.
Barbara zacisnęła dłonie na kolanach.
— To on powinien mi o tym powiedzieć.
— Jest mu trudno. Wstydzi się. Boi się twojej reakcji. Pomyślałam, że lepiej będzie, jeśli najpierw usłyszysz to ode mnie.
Barbara podniosła się od stołu. Nie dotknęła ani kawy, ani szarlotki.
— Muszę z nim porozmawiać.
— Daj mu trochę czasu — rzuciła Jadwiga. — Nie naciskaj.
Barbara nic nie odpowiedziała. Wyszła z domu i dopiero na przystanku poczuła, że drżą jej ręce.
Część 3: Ofiarność i wątpliwości
Do centrum wracała tramwajem. Za szybą przesuwały się znajome ulice, sklepy, ludzie wracający z pracy. Wszystko wyglądało zwyczajnie, jakby świat w ogóle się nie zmienił. A przecież dla Barbary zmieniło się wszystko.
Nie myślała o ucieczce ani przez chwilę. Najbardziej bolało ją to, że Wojciech sam jej nie zaufał. Przecież mieli zostać małżeństwem. Jak mieli razem przejść przez trudne leczenie, skoro on nie potrafił powiedzieć jej prawdy?
W mieszkaniu było cicho. Na stole nadal leżały zaproszenia. Na oparciu krzesła wisiał pokrowiec z suknią. Na ścianie przypięty kolorowymi karteczkami wisiał plan usadzenia gości. Barbara zdjęła buty, usiadła przy stole i przez dłuższą chwilę patrzyła na zapisane nazwiska. Potem wyjęła teczkę z umowami. Sala weselna, fotograf, cukiernia, hotel w Sopocie. Zaczęła liczyć, ile pieniędzy mogliby odzyskać.
Następnego dnia czekała na niego po pracy. Wojciech wszedł do mieszkania później niż zwykle. Gdy zobaczył Barbarę siedzącą przy stole, od razu zrozumiał, że już wie.
— Mama ci powiedziała? — zapytał.
— Powiedziała.
Zdjął kurtkę, ale nie usiadł.
— Nie chciałem, żebyś dowiedziała się w ten sposób.
— To dlaczego sam mi nie powiedziałeś?
Wojciech odrzucił wzrok.
— Nie wiedziałem jak.
— Kiedy byłeś u lekarza?
— Niedawno.
— U jakiego lekarza?
— Basia, nie zaczynaj teraz przesłuchania.
Barbara poczuła ukłucie niepokoju.
— Nie przesłuchuję cię. Chcę wiedzieć, co się dzieje.
Wojciech przeszedł do okna.
— Sytuacja jest poważna. Leczenie może potrwać długo. Nie wiadomo, jak będzie z pracą.
— Jakie są terminy? Masz już skierowania, wyniki?
— Wszystko jest w trakcie.
Odpowiadał krótko i niejasno, ale Barbara uznała, że mówi tak ze strachu.
— Nie chcę, żebyś zmarnowała przy mnie życie.
Barbara wstała.
— Nie masz prawa decydować za mnie.
— Chcę cię przed tym ochronić.
— Przed czym? Przed człowiekiem, którego kocham.
Podeszła bliżej.
— Przeniesiemy ślub. Odwołamy Sopot. Spróbuję odzyskać pieniądze za hotel. Nasze oszczędności przeznaczymy na leczenie i rachunki. Mogę brać dodatkowe zmiany w przychodni. Powinnam dostać około półtora tysiąca złotych miesięcznie więcej. Pomogę ci też z dokumentami do NFZ i ZUS. A jeśli będzie trzeba, przeprowadzę się do ciebie albo ty zostaniesz tutaj. Nie będziesz sam.
W tej chwili zadzwonił dzwonek. Wojciech otworzył drzwi. Na progu stała Jadwiga, jakby dokładnie wiedziała, kiedy powinna się pojawić. Weszła do środka i uważnie spojrzała na Barbarę.
— A jeśli Wojciech długo nie będzie pracował?
— Dam sobie radę. A jeśli będę musiała utrzymywać was oboje, będę pracowała więcej.
Jadwiga zmrużyła oczy.
— A jeśli całe życie będzie potrzebował pomocy?
Barbara odpowiedziała bez wahania.
— Miłość nie kończy się wtedy, kiedy zaczynają się trudności.
Podeszła do ściany i zdjęła plan usadzenia gości. Zwinęła kartkę spokojnym ruchem, po czym spojrzała na Wojciecha.
— Wesele może poczekać. Najważniejsze, żebyś nie został z tym sam.
Kilka minut później wyszła, mówiąc, że rano zadzwoni do hotelu. Gdy drzwi się zamknęły, Jadwiga odczekała chwilę, potem spojrzała na syna i ściszyła głos.
— Widzisz? Ale jeszcze trochę poczekamy. Muszę mieć całkowitą pewność.
Część 4: Próba i odkrycie
Minęły prawie trzy tygodnie. Barbara zdążyła już odwołać podróż do Sopotu. Z sześciu tysięcy złotych odzyskali tylko część. Z salą weselną poszło niewiele lepiej. Właściciel zgodził się przesunąć termin, ale od razu uprzedził, że gdyby później całkiem zrezygnowali, z pięciu tysięcy zaliczki odzyskają najwyżej połowę. Barbara przyjęła to bez dyskusji. Brała dodatkowe zmiany w przychodni. Zostawała po godzinach. Czasem przychodziła również w soboty. Przestała zaglądać do sklepu z ubraniami. Odwołała wizytę u fryzjera. Każde dodatkowe sto złotych odkładała na osobne konto.
Wojciech tymczasem nadal chodził do pracy. Wstawał rano, zakładał koszulę, brał kluczyki do samochodu i wracał wieczorem jak dawniej. Czasem nawet narzekał na korki i bałagan w firmie.
— Skoro jesteś taki zmęczony, może powinieneś wziąć zwolnienie — powiedziała któregoś wieczoru Barbara.
Wojciech machnął ręką.
— Jeszcze nie ma potrzeby. Na razie czuję się dobrze.
— A kiedy zaczynasz leczenie?
— Wkrótce.
— To znaczy kiedy?
— Jak tylko lekarz wszystko ustali.
— Mogę z tobą pojechać na wizytę?
— Nie trzeba.
— Chciałabym wiedzieć, co mówi lekarz.
Wojciech od razu się spiął.
— Basia, naprawdę nie chcę, żebyś siedziała ze mną w przychodni.
— A jak nazywa się ten lekarz?
Zawahał się ledwie na sekundę.
— Nie pamiętam. Teraz mama ma zapisane.
To zdanie zostało z Barbarą na długo. Mama ma zapisane. Coraz częściej wszystko miała zapisane Jadwiga. Daty konsultacji, wyniki, kolejne kroki. Gdy Barbara pytała Wojciecha, ten odpowiadał ogólnie albo odsyłał ją do matki. A Jadwiga zawsze mówiła to samo: jeszcze czekamy, lekarz przesunął termin, nie ma sensu denerwować się zawczasu.
Dawnego popołudnia Teresa niemal siłą wyciągnęła ją do małej kawiarni.
— Siadaj — powiedziała — i nie mów mi, że nie masz czasu.
— Od tygodni prawie nie odpoczywam.
Teresa przez chwilę mieszała łyżeczką kawę.
— Mogę cię o coś zapytać? Dlaczego o zdrowiu Wojciecha rozmawiasz głównie z jego matką, a nie z nim?
Barbara już miała odpowiedzieć, że Wojciechowi jest trudno, że potrzebuje czasu, ale nagle zabrzmiało to pusto.
— Sama nie wiem.
Kilka dni później Jadwiga przyszła do nich bez zapowiedzi. Usiadła w kuchni i zaczęła mówić o pieniądzach.
— Dobrze byłoby mieć zapas na kilka miesięcy. Nigdy nie wiadomo, co się wydarzy.
— Odkładam wszystko, co mogę — odpowiedziała Barbara.
Jadwiga spojrzała na jej dłoń.
— Masz jeszcze ten złoty łańcuszek po babci? Można by go sprzedać. Biżuteria leży w szufladzie, a pieniądze mogą się przydać.
Barbara poczuła, jak narasta w niej złość.
— To pamiątka.
— W małżeństwie trzeba umieć z czegoś zrezygnować, zwłaszcza kiedy mąż będzie potrzebował pomocy.
— Pomogę Wojciechowi, bo go kocham, ale nie będę zdawać przed panią żadnego egzaminu.
Jadwiga wyprostowała się.
— Matka ma prawo wiedzieć, czy kobieta, która chce wejść do rodziny, nie ucieknie przy pierwszych trudnościach.
W niedzielę Barbara przyjechała do Jadwigi na obiad. Na stole stała waza z rosołem, półmisek z pieczenią, sałatka jarzynowa i makowiec. Jadwiga wyjęła nawet odświętny obrus.
Dopiero kiedy talerze zostały odsunięte, Jadwiga odchrząknęła.
— Barbaro, każda matka martwi się o swoje dziecko. Bałam się, że kiedy pojawią się prawdziwe trudności, po prostu odejdziesz.
— Jakie trudności?
Jadwiga poprawiła serwetkę.
— Te, o których rozmawiałyśmy.
Potem powiedziała spokojnie:
— Wojciech nie jest ciężko chory.
Barbara patrzyła na nią bez ruchu.
— Co?
— Nie ma żadnego długiego leczenia. Nie grozi mu utrata pracy. Nie będzie potrzebował stałej opieki.
— Nie rozumiem.
Jadwiga westchnęła.
— To była próba. Chciałam sprawdzić, co zrobisz, kiedy dowiesz się, że wspólne życie może nie być łatwe. Czy nie odwołasz wszystkiego i nie znikniesz. Musiałam wiedzieć, czy jesteś z nim naprawdę. Teraz już wiem. Zdałaś próbę, Barbaro. Teraz wiem, że naprawdę go kochasz. Możecie spokojnie wrócić do przygotowań. Nie mam już nic przeciwko temu ślubowi.
Część 5: Decyzja i odejście
Barbara spojrzała na Wojciecha.
— Od kiedy o tym wiedziałeś?
Wojciech poruszył się nerwowo.
— Mama sama to wymyśliła.
— Nie o to pytam. Od kiedy wiedziałeś?
— Niedługo po tym, jak mama z tobą rozmawiała.
Barbara poczuła, że brakuje jej powietrza.
— Czyli wiedziałeś prawie od początku.
— Nie chciałem się w to mieszać. Mama powiedziała, że to potrwa tylko chwilę. Nie chciałem się z nią kłócić.
Barbara siedziała nieruchomo.
— Odwołałam Sopot. Straciliśmy część pieniędzy. Przeniosłam ślub. Wzięłam dodatkowe zmiany. Liczyłam, czy dam radę utrzymać nas oboje. Przez kilka tygodni budziłam się z myślą, że człowiek, którego kocham, może potrzebować pomocy do końca życia.
Wojciech rozłożył ręce.
— Chciałem tylko, żeby mama zobaczyła, że jesteś ze mną na dobre i na złe.
W tej jednej chwili Barbara zrozumiała wszystko. Nie chodziło tylko o Jadwigę. Chodziło o niego. O to, że pozwolił matce oceniać jej miłość, że uznał, iż musi coś udowodnić, że jej słowo, jej obecność i wszystkie wspólne lata nie wystarczały.
Jadwiga odstawiła butelkę z irytacją.
— Nie przesadzaj. Przecież nic złego się nie stało. Wszystko dobrze się skończyło.
Barbara spojrzała na pierścionek zaręczynowy. Potem bardzo powoli zsunęła go z palca. Trzymała go w zamkniętej dłoni. Metal zdążył ogrzać się od jej skóry, ale ona czuła tylko chłód.
— Basia, nie rób niczego pochopnie.
Barbara uniosła wzrok. Jej głos był spokojny. Właśnie to przestraszyło go najbardziej.
— Posłuchaj mnie. Gdybyś naprawdę był chory, zostałabym. Zrezygnowałabym ze ślubu, z Sopotu, z pieniędzy, które odkładałam przez lata. Pracowałabym więcej. Pomagałabym ci tyle, ile byłoby trzeba. Nie przez miesiąc czy dwa. Tak długo, jak długo potrzebowałbyś wsparcia.
Jadwiga prychnęła cicho.
— Przecież właśnie dlatego wiemy, że się nadajesz.
Barbara spojrzała na nią z niedowierzaniem, ale zaraz przeniosła wzrok na Wojciecha.
— Choroby bym się nie przestraszyła. Ale nie chcę żyć w rodzinie, w której miłość sprawdza się kłamstwem.
Rozprostowała palce i położyła pierścionek na stole tuż przed Wojciechem. Drobny stuk metalu o porcelanowy talerzyk zabrzmiał w pokoju wyjątkowo głośno.
— Basia, proszę — powiedział Wojciech. — Daj mi szansę. Popełniłem błąd.
— To nie był jeden błąd. Kocham cię. A mimo to patrzyłeś, jak się boję.
— Chciałem tylko uspokoić mamę. Ona nie była do ciebie przekonana. Myślałem, że jak zobaczy, ile jesteś w stanie dla mnie zrobić, to wreszcie da nam spokój.
Barbara pokręciła głową.
— Czyli moje słowo nie wystarczało. Te wszystkie lata też nie wystarczały. Musiałam jeszcze zdać wasz egzamin.
— Nie mów „wasz”. To był pomysł mamy.
— Ale ty się zgodziłeś.
Zapadła cisza.
— Naprawdę możemy to naprawić — powiedział po chwili. — Wrócimy do przygotowań. Wszystko jeszcze może być tak, jak planowaliśmy.
Barbara odpowiedziała bez złości.
— Nie można budować małżeństwa na kłamstwie, które miało sprawdzić, czy zasługuję na wasze zaufanie.
Jadwiga odsunęła krzesło.
— No nie wierzę. Robisz tragedię z czegoś, co miało dobre intencje.
— Dobre intencje nie usprawiedliwiają wszystkiego. Przecież powiedziałam, że możecie się pobrać.
Barbara spojrzała na nią długo.
— To nie pani decydowała, czy ten ślub się odbędzie. O tym od początku decydowaliśmy Wojciech i ja. A teraz decyzję podejmuję sama.
Odwołam salę. Zadzwonię do fotografa, cukierni i hotelu. Gości też poinformuję sama.
Wojciech zrobił krok w jej stronę.
— A pieniądze? Stracę tyle, ile trzeba. Mogę oddać swoją część.
— Nie o pieniądze tutaj chodzi.
Barbara wzięła torebkę z oparcia krzesła. Nie groziła, że opowie wszystkim, co zrobili. Nie zapowiadała zemsty. Nie chciała widzieć ich wstydu ani tłumaczeń przed rodziną. Wszystko to wydało jej się zupełnie niepotrzebne. Wystarczyło odejść.
— Basia, zostań — powiedział Wojciech.
Zatrzymała się przy drzwiach.
— Zostałabym przy tobie w chorobie. Ale nie zostanę przy człowieku, który pozwolił, żeby jego matka urządziła mi próbę z miłości.
Wyszła. Na przystanku długo czekała na autobus do centrum. Kiedy autobus wreszcie przyjechał, usiadła przy oknie i wyjęła telefon. Najpierw zadzwoniła do właściciela sali weselnej.
— Chciałabym całkowicie odwołać przyjęcie. Tak, rozumiem warunki. Proszę przygotować rozliczenie.
Potem zamknęła oczy. Zabolało ją dopiero wtedy, kiedy autobus ruszył. Nie przez salę, suknię ani pieniądze. Bolała ją utrata przyszłości, którą uważała za pewną.
Następnego dnia spotkała się z Teresą w tej samej małej kawiarni. Teresa postawiła przed nią kawę i kawałek ciepłej szarlotki.
— Odwołałam ślub — powiedziała Barbara.
Teresa tylko przykryła jej dłoń swoją. Barbara spojrzała przez okno.
— Boli — przyznała. — Ale pierwszy raz od wielu tygodni czuję, że znowu mogę oddychać.
Tymczasem w domu Jadwigi stół wciąż był zastawiony. Rosół wystygł, pieczeń wyschła, a makowiec pozostał nietknięty. Wojciech siedział bez słowa. Jadwiga patrzyła na pierścionek leżący na talerzyku. Była pewna, że to ona wybiera żonę dla syna, że to ona zdecyduje, czy Barbara zostanie przyjęta do rodziny i czy ślub w ogóle się odbędzie. Dopiero teraz zrozumiała, że jej zgoda nigdy nie była najważniejsza. Ostatnie słowo od początku należało do Barbary.
