Wróciłem wcześniej z delegacji i zastałem sąsiada w mojej sypialni. Nie powiedziałem ani słowa. Wystarczył jeden telefon, by oboje zaczęli błagać. Mam na imię Czesław.
Od ponad trzydziestu lat zajmuję się wyceną nieruchomości. Ludzie mówią, że dom ma wartość sentymentalną. Dla mnie liczyły się dokumenty, stan techniczny, lokalizacja. Zawsze uważałem, że jeśli dobrze przyjrzeć się papierom, wcześniej czy później pozna się prawdę.
Dziś wiem, że nie każda prawda trafia do akt. W środę rano wyjechałem z Gdańska do Wrocławia. Bank zlecił mi wycenę kompleksu magazynowego. Miałem wrócić w piątek wieczorem.
Bożena odprowadziła mnie do drzwi w szlafroku, z włosami spiętymi niedbale na karku. Uśmiechnęła się jakoś dziwnie, blado. Pomyślałem, że znów bolała ją głowa. Pocałowałem ją w policzek i wyszedłem.
We Wrocławiu wszystko szło nie tak. Współwłaściciel działki nie dostarczył dokumentów z Księgi Wieczystej, spotkanie przełożono. Mogłem zostać w hotelu do piątku, ale nagle pomyślałem o domu i o tym, że dawno nie zrobiłem Bożenie niespodzianki. Kupiłem bilet na wcześniejszy pociąg i nie zadzwoniłem.
Na dworcu Gdańsk Główny byłem kilka minut po trzeciej. W cukierni kupiłem sernik z kruszonką, ten, który Bożena lubiła najbardziej. W domu miałem być około czwartej. Już w bramie poczułem coś dziwnego.
Na podwórzu stał samochód Romana. Mieszkał piętro wyżej. Znałem go od lat. Pomyślałem, że pewnie przyszedł w jakiejś sprawie.
Wszedłem po schodach. Drzwi nie były zamknięte na oba zamki, tylko na jeden. Bożena zawsze przekręcała dwa razy. Otworzyłem cicho.
W przedpokoju leżały męskie buty. Nie moje. Na wieszaku wisiała kurtka Romana. Sernik nagle zrobił się ciężki.
Usłyszałem wodę. Płynęła gdzieś z łazienki przy sypialni. A potem dobiegł mnie śmiech Bożeny. Cichy, niski, swobodny.
Nigdy przy mnie tak się nie śmiała. Drzwi sypialni były uchylone. Zajrzałem. Bożena siedziała w wannie obok Romana.
Ich ramiona się stykały. On trzymał kieliszek wina, a ona opierała głowę o jego bark. Przez kilka sekund nie czułem nic. Tylko chłód.
Cofnąłem się bezszelestnie, przymknąłem drzwi, wyjąłem z szuflady stary klucz i wsunąłem go do zamka. Przekręciłem raz, potem drugi. Metal szczęknął w ciszy jak strzał. Śmiech urwał się natychmiast.
— Czesław? — odezwała się Bożena. Jej głos drżał. — To ty?
Nie odpowiedziałem. Za drzwiami zapadła cisza, tak nagła, jakby ktoś odciął dopływ powietrza. — Czesław, otwórz, proszę. — Czesiek, otwórz drzwi, pogadamy — odezwał się Roman.
Spokojnie, niemal rzeczowo. — Jesteśmy dorośli. Nie róbmy cyrku. Otwórz i załatwmy to po męsku.
Po męsku. To sformułowanie uderzyło mnie bardziej niż widok ich nagich ramion. Roman, który siedział z moją żoną w mojej wannie, chciał teraz rozmawiać ze mną po męsku. — Czesiu, to nie wygląda tak, jak myślisz — powiedziała Bożena.
Prawie się roześmiałem. Nie wiedziałem, jak jeszcze mogło to wyglądać. — Otwórz — Roman podniósł głos. — Nie możesz nas tu zamykać.
To bezprawne. Poszedłem do kuchni. Pudełko z sernikiem wciąż trzymałem pod pachą. Postawiłem je na stole.
Jeszcze godzinę wcześniej wyobrażałem sobie, jak Bożena zaparzy herbatę i powie, że niepotrzebnie wydawałem pieniądze. Wyrzuciłem całe pudełko do kosza. Sernik uderzył o dno miękko, prawie bezgłośnie. Wyjąłem telefon i odnalazłem numer Grażyny, żony Romana.
Mijaliśmy się na schodach, rozmawialiśmy o pogodzie i podwyżkach czynszu. Odebrała po kilku sygnałach. — Grażyna, tu Czesław. Przyjdź do mnie teraz.
Zamilkła. — Chodzi o Romana? — Tak. — Będę za dziesięć minut.
Nie zapytała, co się wydarzyło. Jej głos był spokojny, prawie pusty. Wtedy zrozumiałem, że ona wiedziała. Może nie wszystko, ale od dawna żyła z tym samym przeczuciem, które mnie dopadło kilka minut wcześniej.
Grażyna weszła do kuchni w białym fartuchu, na który narzuciła zimową kurtkę. Twarz miała bladą, ale oczy suche. — Gdzie są? — zapytała.
Wskazałem korytarz. Podeszła do drzwi sypialni. — Otwórz. Przekręciłem klucz.
Roman stał na środku pokoju w moim bordowym szlafroku. Był za krótki. Rękawy kończyły mu się nad nadgarstkami, spod dołu wystawały nagie łydki. Bożena siedziała na brzegu łóżka owinięta prześcieradłem.
Mokre włosy przykleiły jej się do policzków. Grażyna weszła do środka. Roman uniósł ręce. — Grażynka, spokojnie.
To naprawdę nie jest… Nie dokończył. Uderzyła go otwartą dłonią w twarz. Głośno i krótko.
— Ubieraj się. Wskazała drzwi. — Do domu. Minęli mnie w korytarzu.
Roman nie podniósł wzroku. Grażyna zatrzymała się na sekundę. — Przepraszam — powiedziała cicho. Zostałem z Bożeną.
— Czułam się samotna — powiedziała w końcu. — Ciebie ciągle nie było. Praca, wyjazdy, raporty. Roman mnie słuchał.
Przy nim znowu czułam, że żyję. — Jak długo? Odwróciła wzrok. — Od lata.
Wystarczyło. Nie potrzebowałem daty. — Masz godzinę. Spakuj najpotrzebniejsze rzeczy.
Zamówię ci taksówkę. — Chcesz mnie wyrzucić? — Chcę, żebyś wyszła. Taksówka kosztowała sześćdziesiąt pięć złotych.
Kierowca przyjechał wcześniej i doliczył dwadzieścia za postój. Bożena pakowała się w sypialni, a ja siedziałem w kuchni i słuchałem, jak otwiera szuflady i przesuwa wieszaki. Po niecałej godzinie wyszła do przedpokoju z walizką. Zatrzymała się przy drzwiach, jakby czekała, że ją zatrzymam.
Nie zrobiłem tego. Drzwi zamknęły się cicho. Po raz pierwszy od wielu lat zostałem w mieszkaniu zupełnie sam. Zadzwoniłem do Iwony, starszej córki.
Odebrała niemal od razu. — Tato, wszystko w porządku? — Bożena wyszła. — Pokłóciliście się?
— Rozwodzimy się. Cisza trwała dłużej. — O Boże. — Dlaczego nie pytasz, co się stało?
— Tato… — Wiedziałaś? — Nie wiedziałam na pewno. — Westchnęła.
— Widziałam mamę z Romanem kilka miesięcy temu w galerii handlowej. Szli razem, trzymali się pod rękę. — I nic mi nie powiedziałaś? — Mogło być jakieś wyjaśnienie.
— Pewnie omawiali przeciekający dach, trzymając się za ręce. — Paulina też wiedziała. Zauważyła, że mama ciągle pilnuje komórki. Zabierała ją nawet do łazienki.
Zamknąłem oczy. Moje córki rozmawiały o tym między sobą, zbierały drobne sygnały i zastanawiały się, czy ojciec wie. Przez kilka miesięcy spotykaliśmy się przy jednym stole i żadna nie powiedziała ani słowa. — Bałyśmy się — tłumaczyła Iwona.
— Nie wiedziałyśmy, co zrobić. Bałyśmy się, że taka wiadomość cię złamie. Złamała mnie dopiero ta odpowiedź. Nie zdrada Bożeny, nie Roman w moim szlafroku.
Własne dzieci uważały mnie za kruchego człowieka, któremu trzeba dawkować prawdę jak silny lek. Po dziesiątej przyszła Grażyna. Trzymała grubą niebieską teczkę. — Od miesięcy coś podejrzewałam — powiedziała.
— Najpierw myślałam, że sobie wymyślam. Potem zaczęłam sprawdzać. W środku były wydruki połączeń, potwierdzenia przelewów, płatności kartą, rezerwacje hoteli. Daty sięgały prawie roku wstecz.
Sopot, Toruń, Poznań. Bożena płaciła ze wspólnego konta. Grażyna przesunęła w moją stronę podsumowanie. — Około trzydziestu sześciu tysięcy złotych.
Spojrzałem na tę liczbę. Tyle kosztował dobry remont kuchni. Oni wydali te pieniądze na swój sekret. Między dokumentami znalazłem kilka wydrukowanych wiadomości.
Bożena pisała, że przy mnie czuje się jak w biurze, że jestem chłodny, nudny i przewidywalny. Najdłużej patrzyłem na jedno zdanie: „On nie żyje. On tylko wszystko mierzy”. Nazajutrz zadzwoniłem do Jerzego, radcy prawnego, którego znałem od ponad dwudziestu lat.
Przyjął mnie tego samego dnia. — Chcę rozwodu. — To rozumiem. Czego oczekujesz?
Otworzyłem notes. Mieszkanie zostaje moje. Dom na Kaszubach też. Samochód mój.
Oszczędności dzielimy tak, żeby dostała jak najmniej. — Czyli chcesz zabrać wszystko? — Chcę zatrzymać to, na co pracowałem. — Pracowaliście oboje.
Przez godzinę na jego biurku leżała lista naszej wspólnej egzystencji przeliczona na kwoty. Trzydzieści lat życia zmieściło się na dwóch kartkach. — Zdrada nie oznacza konfiskaty majątku — powiedział Jerzy, odkładając długopis. — Chodzi o przepisy, dowody i rozliczenia.
Ty teraz nie walczysz o majątek. Chcesz, żeby ona poczuła taki sam ból jak ty. To nie sprawiedliwość, to zemsta. Wieczorem zadzwoniła Paulina.
— Tato, mama nie ma gdzie być. Mieszka u ciotki, śpi na rozkładanym fotelu. Pozwól jej wrócić chociaż na kilka dni. — Nie.
— Jesteś bez serca. Rozłączyła się. Pierwsze spotkanie ugodowe odbyło się trzy tygodnie później. Bożena przyszła z adwokatką.
Była ubrana spokojnie, bez biżuterii, w szary płaszcz. Jej adwokatka mówiła o trzydziestu latach prowadzenia domu, wychowywania córek, ograniczania własnej pracy zawodowej. — Sama tak chciałaś — przerwałem. — Nie zawsze — odpowiedziała Bożena cicho.
Podczas kolejnych spotkań słyszałem rzeczy, których nie dopuszczałem do siebie. Kiedy chciała pojechać na kurs do Warszawy, zapytałem, ile to będzie kosztować. Kiedy proponowała weekend nad morzem, sprawdzałem prognozę i ceny paliwa. — Ty wszystko przeliczałeś — powiedziała podczas jednego z posiedzeń.
— Nawet święta miały u ciebie harmonogram. Czasem wystarczyło żyć ze mną. To nie usprawiedliwiało Romana. Nie usprawiedliwiało kłamstw i wspólnych pieniędzy.
Ale po raz pierwszy zacząłem rozumieć, że zdrada nie pojawiła się w próżni. Nie byłem winny jej decyzji. Nie byłem jednak bez skazy. Negocjacje trwały kilka tygodni.
Porozumienie: mieszkanie zostało przy mnie, Bożena otrzymała samochód, część oszczędności oraz dwieście osiemdziesiąt tysięcy tytułem rozliczenia. Dom na Kaszubach postanowiliśmy sprzedać. Na ostatniej rozprawie sędzia zadawał pytania spokojnym tonem. Czy więź uczuciowa ustała?
Czy widzimy możliwość pojednania? Oboje odpowiedzieliśmy nie. Tyle lat zakończyło się w kilku zdaniach wypowiedzianych przez obcą osobę. Stałem przed sądem jako człowiek wolny.
Mieszkanie było moje. Większość oszczędności zabezpieczona. Powinienem poczuć ulgę. Czułem tylko, że przegrałem najważniejszą sprawę swojego życia.
Minęło kilka tygodni. Wróciłem do pracy szybciej, niż radził Jerzy. Nie chciałem siedzieć w mieszkaniu i patrzeć na puste krzesło po drugiej stronie stołu. Tego dnia miałem odebrać z dworca przedstawiciela firmy budowlanej.
Pociąg miał opóźnienie. Stałem w hali Gdańska Głównego i patrzyłem na tablicę odjazdów. — Czesiek. Odwróciłem się.
Stał przede mną niski, krępy mężczyzna w zielonej kurtce. Siwe wąsy, szeroki uśmiech. — Bogdan. Nie poznajesz?
Ze szkolnej ławki. To ja przynosiłem na lekcje kanapki z kiełbasą. Nie widzieliśmy się ponad trzydzieści lat. — Co ty tu robisz?
— Nic. I to jest najlepsze. Emerytura, Czesiu. Przepracowałem całe życie jako maszynista.
Teraz łowię ryby. Usiedliśmy w dworcowej kawiarni. Bogdan mówił dużo, o emeryturze, o starym samochodzie, o jeziorach na Kaszubach. W pewnym momencie wspomniał żonę.
— Zosia zawsze twierdziła, że na emeryturze wykończymy się po tygodniu. Nie doczekała. Rak. Trzy lata temu.
— Przykro mi. — Mnie też było. Ale człowiek rano wstaje, nawet jak nie ma ochoty. Potem trzeba nakarmić kota, kupić chleb i jakoś leci.
Przyglądał mi się przez chwilę. — A ty co taki skwaszony? — Rozwiodłem się. Nie planowałem tego mówić.
Słowa wyszły same. — Świeża sprawa? — Kilka tygodni. — Dzieci?
— Dwie córki. Jedna obrażona mniej, druga bardziej. Bogdan pokiwał głową. — No to jedź ze mną.
Na Kaszuby. Jutro rano. Jezioro, pomost, tania agroturystyka. — Nie umiem łowić ryb.
— Jeszcze lepiej. Nie będziesz mi przeszkadzał radami. — Mam pracę. Mam raporty.
— Czesiek, ty zawsze miałeś raporty. Odmówiłem. Bogdan nie nalegał. Zapisał tylko numer na odwrocie paragonu.
— Jak zmądrzejesz, zadzwoń. Wieczorem wróciłem do mieszkania. Na górnej półce stała filiżanka Bożeny, biała, z niebieskim brzegiem. Zostawiła ją, kiedy zabierała rzeczy.
Piła z niej kawę przez wiele lat. Miała małe pęknięcie przy uchu. Wziąłem filiżankę do ręki. Przez chwilę myślałem, że powinienem ją wyrzucić.
Nie zrobiłem tego. Usiadłem przy stole. Wyjąłem paragon z numerem Bogdana. — O której wyjazd?
— zapytałem, kiedy odebrał. — O szóstej trzydzieści. I nie bierz garnituru. Następnego ranka zszedłem przed kamienicę z niewielką torbą.
Przy krawężniku stał stary granatowy kombi z wędkami na dachu. Do Wdzydz dojechaliśmy przed dziesiątą. Bogdan prowadził jedną ręką, drugą wystukiwał rytm na kierownicy. — Miałeś wziąć termos — powiedziałem.
— Miałem i nie wziąłem. — To po co mówiłeś, że zrobisz herbatę? — Bo chciałem zrobić. Chcieć i zrobić to nie to samo.
I dlatego ty całe życie robiłeś, a mało czego chciałeś. Zatrzymał się przy małym sklepie. Kupię chleb — oznajmił. — Kanapki są na drogę.
Chleb jest na życie. Usiedliśmy na starym drewnianym pomoście. Jezioro miało kolor ciemnego szkła. Bogdan pokazał mi, jak założyć przynętę.
Za pierwszym razem haczyk zaczepił o trawę za moimi plecami. Za drugim żyłka opadła dwa metry od pomostu. Za trzecim prawie trafiłem Bogdana w czapkę. — Rozwijasz się.
Jeszcze trochę i złowisz człowieka. Przez godzinę spławik tkwił nieruchomo. — Może trzeba zmienić przynętę? — zapytałem.
— Można. — Albo miejsce? — Można. — To dlaczego nic nie robimy?
— Bo siedzimy. To mnie doprowadzało do szału. Kiedy żyłka znów się splątała, szarpnąłem za nią zbyt mocno. Wędzisko trzasnęło tuż nad uchwytem.
— Świetnie. Po prostu świetnie. Bogdan wyjął mi wędkę z ręki i obejrzał uszkodzenie. — Da się skrócić.
— Jest złamana. — No jest. — I ty jesteś spokojny? — A co mam zrobić?
Nakrzyczeć na jezioro? — Od rana nic nie jest przygotowane. Nie ma termosu, nie ma planu. Sprzęt do wyrzucenia.
Bogdan spojrzał na mnie uważnie. — Czesiek, to jest ryba. Nie raport dla banku. Nie musi się udać.
Nie ma obowiązku brać tylko dlatego, że przyjechałeś i wszystko sprawdziłeś. Wieczorem rozpalił ognisko obok gospodarstwa. Siedzieliśmy na drewnianych ławkach, jedliśmy chleb z kiełbasą. Nie wiem dlaczego wtedy zacząłem mówić.
Opowiedziałem mu o Wrocławiu, o wcześniejszym pociągu, o serniku, o samochodzie Romana pod domem. Potem o córkach, o dokumentach Grażyny, o rozprawie. Bogdan słuchał bez przerywania. — Myślałem, że jak wygram rozwód, poczuję ulgę — powiedziałem.
— A ja nic nie czuję. Jakby ktoś opróżnił mieszkanie, tylko zostawił meble. Bogdan dołożył drewna do ognia. — Po śmierci Zosi też myślałem, że wszystko się skończyło.
Przez pierwszy rok miałem pretensje do ludzi, że się śmieją, do słońca, że świeci bez pozwolenia. I przeszło. Ból nie przechodzi jak katar. Po prostu z czasem przestaje zajmować całe miejsce.
Najpierw obok niego mieści się filiżanka kawy, potem rozmowa, potem jakiś głupi żart. — Pamiętasz, jak w ósmej klasie ukradliśmy szkolny szkielet? — zapytał nagle. — Nie ukradliśmy.
Ty ukradłeś. — Ty stałeś na czatach. Miałeś bardzo przekonujący ton. Zaczął opowiadać, jak wsadziliśmy szkielet do tramwaju, a konduktor kazał mu kupić drugi bilet, bo pasażer zajmuje miejsce.
Najpierw się uśmiechnąłem. Potem parsknąłem. Po chwili śmiałem się tak mocno, że musiałem odstawić kubek. To był pierwszy prawdziwy śmiech od dnia, w którym wróciłem z Wrocławia.
Następnego ranka sądziłem, że wracamy do Gdańska. Bogdan stał przy samochodzie z mapą rozłożoną na masce. — Jedziemy przez Toruń, a potem na Mazury. — Bogdan, miałem wrócić dzisiaj.
— Do czego? Chciałem odpowiedzieć do pracy, do raportów, do mieszkania. Żadne z tych słów nie zabrzmiało przekonująco. — Na dwa dni.
Westchnąłem. — Dobrze. W Toruniu zatrzymaliśmy się w małym barze. Właściciel, około sześćdziesiątki, sam podawał zupę.
Kiedy usłyszał, że jedziemy na Mazury, zaczął opowiadać o dawnym pensjonacie. — Zbankrutowałem. Wszystko poszło. Dom, samochód, oszczędności.
Myślałem, że to koniec. — I co pan zrobił? — Najpierw przez pół roku siedziałem i przeklinałem. Potem otworzyłem ten bar.
Mniejszy kłopot, mniejsze pieniądze, ale śpię spokojnie. Człowiek czasem traci życie, które sobie wymyślił. Dopiero wtedy zaczyna żyć naprawdę. Wieczorem dotarliśmy do agroturystyki na Mazurach.
Przy kolacji miejscowy rybak opowiedział, że przez osiem lat nie rozmawiał z synem. Pokłócili się o pieniądze po śmierci matki. Każdy czekał, aż drugi pierwszy zadzwoni. Potem dostał zawału.
Leżał w szpitalu i pomyślał, że jeśli umrze, ostatnie słowo między nimi będzie przekleństwem. — Zadzwonił pan? — Zadzwoniłem. Nie było łatwo.
Ale teraz przyjeżdża z wnuczką co drugi weekend. Następnego dnia zadzwoniła Iwona. — Tato, gdzie jesteś? — Na Mazurach.
— Mama dzwoniła. Jest z nią źle. Prawie nie wychodzi z mieszkania. Paulina nie chce z tobą rozmawiać.
— Bożena dokonała wyboru. — A wy też dokonałyście wyboru, kiedy milczałyście. — Tato, ile razy jeszcze będziesz nas za to karał? Bałyśmy się.
Źle zrobiłyśmy, ale ty od rozwodu traktujesz nas tak, jakbyśmy brały udział w zdradzie. Te słowa długo brzmiały mi w głowie. Zakończyłem małżeństwo, bo nie chciałem żyć w kłamstwie. Miałem do tego prawo.
Ale córki nie zdradziły mnie tak jak Bożena. Popełniły błąd, a ja zamieniłem ich strach w winę, którą kazałem im nosić. Po południu wypłynęliśmy łodzią. Niebo było jasne, ale na horyzoncie szybko zbierały się ciemne chmury.
Wiatr uderzył nagle. Jezioro pokryło się krótkimi ostrymi falami. Deszcz spadł tak gwałtownie, że w kilka sekund przemokłem do suchej nitki. Bogdan uruchomił silnik, ale łódź zaczęło spychać bokiem.
Fala przelała się przez burtę. Łódź przechyliła się tak mocno, że przez moment widziałem tylko wodę. Nie myślałem o mieszkaniu, o pieniądzach, o tym, kto miał rację w sądzie. Myślałem tylko o tym, że mogę umrzeć kilka kilometrów od brzegu, mokry i wściekły na ludzi, których kocham.
Bogdan zdołał skierować łódź w stronę zatoki. Wyciągnęliśmy ją na brzeg i usiedliśmy w błocie, ciężko oddychając. — Nie chcę umrzeć jako człowiek, który do końca udowadniał, że miał rację. — To nie udowadniaj.
Wieczorem spakowałem torbę. — Wracamy jutro do Gdańska. — Praca? Pokręciłem głową.
— Córki. Do Gdańska wróciliśmy późnym popołudniem. Bogdan zatrzymał samochód przed moją kamienicą. — Zadzwonisz?
— zapytał. — Do córek? — Do kogo trzeba? — Zadzwonię.
— Nie jutro. Dzisiaj. Iwona odebrała od razu. Paulina zgodziła się przyjechać dopiero po kilku wiadomościach.
Spotkaliśmy się w małej kawiarni niedaleko Oliwy. Wybrałem miejsce neutralne. Iwona przyszła pierwsza. Paulina zjawiła się kilka minut później, nie zdjęła płaszcza.
Usiadła obok siostry, jakby chciała zaznaczyć, po której jest stronie. — Dziękuję, że przyszłyście — zacząłem. — Nie będę przepraszał za rozwód. Nie mogłem zostać z waszą matką po tym, co się stało.
Ale po tym, jak dowiedziałem się o wszystkim, zamknąłem się. Każdego, kto nie był całkowicie po mojej stronie, traktowałem jak przeciwnika. Was też. — Tato, my naprawdę nie chciałyśmy cię skrzywdzić.
— Wiem. Źle zrobiłyście, że milczałyście. Ale ja zrobiłem źle, wrzucając was do jednego worka z Bożeną i Romanem. — Myślisz, że to takie proste?
— Paulina pokręciła głową. — Mama płakała codziennie. Ty byłeś zimny. Rozmawiałeś z nami, jakbyśmy były świadkami w sądzie.
— Bo łatwiej mi było przesłuchiwać, niż słuchać. Zapadła cisza. Iwona spojrzała na mnie zmęczonym wzrokiem. — Bałam się, że stracimy was oboje.
Gdybym ci powiedziała, bałam się, że odejdziesz. Nie wiedziałam, co zrobić. — Rozumiem. Paulina ścisnęła dłonie.
— Ja byłam na ciebie wściekła, bo łatwiej było powiedzieć, że jesteś bez serca, niż przyznać, że mama zrobiła coś takiego. Nie chciałam jej nienawidzić. — Nie musicie wybierać między nami. Możecie kochać matkę i jednocześnie wiedzieć, że mnie skrzywdziła.
Nie pogodziliśmy się wtedy całkowicie. Nie było uścisków ani zapewnień. Umówiliśmy się tylko, że spróbujemy. Najpierw obiad, potem wspólny spacer.
To wystarczyło na początek. Kilka dni później spotkałem się z Bożeną. Miała odebrać ostatnie dokumenty. Stała w przedpokoju, który znała przez trzydzieści lat, ale rozglądała się jak gość.
— Z Romanem już nie jestem — powiedziała nagle. — Wydawało mi się, że przy nim będę kimś innym. Ale człowiek zabiera siebie wszędzie. Nie jestem szczęśliwa.
— Ja też długo nie byłem. — Myślisz czasem, że mogliśmy to uratować? — Może wcześniej. Zanim zaczęliśmy okłamywać siebie nawzajem.
Ale nie teraz. — Czyli nie ma powrotu. — Nie ma. Pożegnaliśmy się spokojnie, bez krzyku, bez oskarżeń.
W pracy ograniczyłem wyjazdy. Sylwia przejęła część klientów. Okazało się, że firma nie rozpada się tylko dlatego, że nie kontroluję wszystkiego osobiście. Wiosną Bogdan zadzwonił w kwietniu.
— Biebrza. Ptaki, mgła, komary i ryby, które pewnie nas zignorują. Tym razem to ja kupiłem nowe wędzisko, przygotowałem kanapki i ułożyłem trasę. Bogdan i tak po drodze skręcił nie tam, gdzie trzeba.
Nie zdenerwowałem się. Nad wodą siedzieliśmy od świtu. Mgła unosiła się nisko nad trzcinami, pierwsze światło odbijało się w spokojnej powierzchni rzeki. Spławik ani drgnął.
Kiedyś uznałbym ten poranek za stracony. Policzyłbym paliwo, czas, nocleg i wynik równy zeru. Teraz siedziałem cicho i patrzyłem na wodę. Moje małżeństwo się skończyło.
Dom, który znałem, przestał istnieć. Nie odzyskałem dawnego życia i już nie chciałem go odzyskiwać. Ale oddychałem. Obok mnie siedział przyjaciel.
Córki znowu odbierały telefon. Przede mną był dzień, którego nie musiałem wyceniać. Ryby nie brały. Woda pozostawała wodą.
A ja po raz pierwszy pomyślałem, że samo to, iż wciąż tu jestem, naprawdę wystarcza.
