Michał zamarł z filiżanką kawy w dłoni, kiedy usłyszał słowa żony. Do jego czterdziestych szóstych urodzin zostały dwa dni, a Dorota siedziała spokojnie w kuchni, dmuchając na świeżo pomalowane paznokcie. Powiedziała mu, że sama ma sobie ugotować. Że jego rodzina może pójść do restauracji, za jego pieniądze, albo do parku.
— Żartujesz sobie, prawda? — zapytał, nerwowo się uśmiechając. — Ciocia Grażyna dzwoniła wczoraj. Pytała, czy zrobisz tę pieczeń ze śliwką.
Wujek Ryszard się wybiera. Zbierze się z piętnaście osób. — To ją upieczesz — odpowiedziała Dorota chłodno. — Ja pasuję.
Mam strajk. Michał odstawił filiżankę zbyt mocno. Ona jednak nie zamierzała ustąpić. To wspomnienie poprzednich urodzin wciąż ściskało ją pod żebrami.
Przez dwie doby stała przy kuchni, gotowała, piekła, kroiła i doprawiała. Zrobiła trzy dania, sałatkę jarzynową, śledzie, galaretę, koreczki, ciasto. Goście przyszli całą gromadą, prawie wszyscy z pustymi rękami, a potem, między jednym kęsem a drugim, rozdawali oceny. Ciocia Grażyna mówiła, że marchewka powinna być drobniej pokrojona.
Wujek Ryszard narzekał, że pieczeń sucha. Elżbieta krzywiła się na śledzie. A na koniec, kiedy zaczęli się zbierać, ciocia Grażyna wyjęła z torby cały stos plastikowych pojemników i „zebrała resztki, żeby się nie zmarnowało”. Połowa jedzenia wędrowała do cudzych toreb, a Dorota została z górą brudnych talerzy.
Tego przedstawienia nie zamierzała powtarzać nigdy więcej. Michał próbował wszystkiego. Najpierw wziął ją na litość, że przecież rodzina, że ludzie będą gadać. Potem mówił o tradycji, o świętach przy pełnych półmiskach.
Na końcu przeszedł do wstydu — co powie cioci Grażynie, która obiecała wszystkim, że u Michała zawsze będzie porządny stół. — Powiesz im prawdę — odpowiedziała Dorota. — Że twoja żona odmówiła bycia służącą. — Dobrze — rzucił w końcu, czerwony po uszy.
— Skoro tak stawiasz sprawę, sam wszystko zrobię. W tym gotowaniu nie ma żadnej filozofii. Same babskie wymówki. Wstał gwałtownie, poszedł do sypialni i trzasnął drzwiami.
Sobota przyszła szybciej, niż by sobie życzył. Od rana kuchnia wyglądała jak pobojowisko. Garnki obijały się o siebie, szuflady trzaskały, a Michał w kolorowym fartuchu Doroty walczył z ziemniakami. Obierki leciały wszędzie, a on co chwilę zerkał na telefon z otwartym przepisem.
Kiedy w południe Dorota wyszła z pokoju w nowej sukience, z delikatnym makijażem, za nią wybiegła wystrojona Basia. — Tatusiu, my idziemy do kina! — zawołała córka. — Powodzenia, szefie kuchni.
Drzwi zamknęły się lekko, prawie wesoło, a Michał został sam z garnkami. Znalazł w internecie przepis na „schab zapiekany dla prawdziwych facetów”. Pokroił mięso w bardzo grube plastry, ułożył na blasze, polał majonezem prawie pół słoika, zasypał serem i wsunął do piekarnika, ustawiając temperaturę na maksimum. Potem zabrał się za sałatkę jarzynową.
Ziemniaki rozpadały się w papkę, marchewka pozostała twarda, groszek rozsypał się po blacie, a ogórki ślizgały się w palcach. Dwa razy zaciął się w palec, aż krew kapnęła na deskę. Po godzinie na stole stała miska czegoś, co wyglądało, jakby ktoś kroił warzywa podczas jazdy tramwajem po dziurawych torach. Wtedy z piekarnika poleciał dym.
Najpierw cienka smużka, potem druga, a po chwili cała kuchnia wypełniła się gryzącym zapachem spalenizny. Ser spłynął na blachę, przypalił się na czarną skorupę, a mięso było suche i miejscami zwęglone. — Nie wierzę — wyszeptał Michał. Spojrzał na zegar.
Była piętnasta. Goście mieli przyjść o siedemnastej. Nie zadzwonił do Doroty. Nie mógł się przyznać, że miała rację.
Zostało jedno wyjście. Żałosne, drogie, ale jedyne. Wpadł do supermarketu zdyszany, z włosami potarganymi od wiatru i nerwów. Przy garmażerii zamówił kilogram sałatki jarzynowej, kilogram śledzia, dwa kurczaki z rożna, wędlinę, chleb, czekoladki i ogórki konserwowe.
Przy kasie terminal piknął wesoło, a jego serce zamarło. Sześćset dwadzieścia osiem złotych. To miały być pieniądze na zimowe opony. Równo o siedemnastej rozległ się dzwonek.
Na progu stała cała delegacja. Ciocia Grażyna w bluzce w panterkę, wujek Ryszard w swetrze pamiętającym czasy pierwszego telewizora, Bartek z Elżbietą i kilka dalszych osób. Ręce mieli prawie wszyscy puste. — Michałku, wszystkiego najlepszego!
— zawołała ciocia i od razu cmoknęła go w policzek. — Ale my głodni! Od rana nic nie jadłam. Miejsce zostawiłam sobie na Dorocine pyszności.
Zaczęli jeść. Michał siedział jak na szpilkach, patrząc, jak twarze krewnych powoli zmieniają wyraz. Pierwsza odezwała się Elżbieta, unosząc na widelcu kawałek ziemniaka. — Słuchajcie, ten majonez jakiś kwaśny.
Dorota chyba najtańszy kupiła. — I ziemniaki twarde — dodał Bartek. — Niedogotowane. Wujek Ryszard siłował się z kurczakiem.
— Twarda ta kura, jak podeszwa. W zeszłym roku pieczeń była sucha, w tym kurczak. Coś Dorota formę traci. Ciocia Grażyna westchnęła ciężko.
— A zobaczcie, nawet zieleninki nie pokruszyła na wierzch. Kiedyś to kobiety bardziej się starały. Michał słuchał jeszcze przez chwilę. Z każdą sekundą robiło mu się coraz jaśniej w głowie, jakby ktoś powoli wycierał zaparowaną szybę.
Siedzieli przy jego stole, jedli jedzenie, za które zapłacił ponad sześćset złotych, i z każdym kęsem obgadywali Dorotę, tę samą Dorotę, która przez lata znosiła ich uwagi i zmywała po nich talerze. Nagle coś w nim pękło. Uderzył pięścią w stół tak mocno, że kieliszki zadzwoniły. — Dość — powiedział.
— Dorota tego nie gotowała. — Jak to nie gotowała? — zdziwiła się Elżbieta. — A kto?
— Ja. Próbowałem przygotować obiad. Mięso spaliłem. Sałatka nadaje się do wyrzucenia.
A to wszystko — wskazał na miski — kupiłem godzinę temu w supermarkecie za ponad sześćset złotych, żebyście mieli co zjeść na moich urodzinach. Przez sekundę liczył, że ktoś się zaśmieje, że wujek machnie ręką i powie: „Każdemu się zdarza”. Ale twarz cioci Grażyny stwardniała. — Czyli ty nas karmisz sklepową trucizną?
— wycedziła. — Ja tego jeść nie będę — rzuciła Elżbieta i odsunęła talerz. — Mam wrażliwy żołądek. Wujek Ryszard też odsunął talerz.
— Słaby z ciebie gospodarz, Michał. Baba weszła ci na głowę. Żona powinna przy garach stać jak trzeba. Mówili jeden przez drugiego, że jest pantoflarzem, że Dorota niewdzięczna, że rodziny się tak nie traktuje.
Michał stał przy stole i słuchał. Dorota miała rację. Od początku do końca. Oni nie przyszli do niego.
Nie przyszli cieszyć się jego urodzinami. Przyszli po pełny stół, po obsługę, po Dorotę krążącą z miskami i przepraszającą, że żyje. — Zbierajcie się — powiedział cicho. — Co?
— Zbierajcie się. Koniec imprezy. To są moje urodziny, mój dom i moja żona, o której nie będziecie tak mówić przy moim stole. Proszę wyjść.
Wychodzili długo i głośno. Krzesła szurały, ktoś mamrotał pod nosem. Wujek Ryszard na odchodne rzucił jeszcze, że Michał zatęskni za rodziną. Nie odpowiedział.
Kiedy drzwi zamknęły się za ostatnią osobą, w mieszkaniu zapadła cisza. Nieprzyjemna, ale czysta. Bez mlaskania, bez uwag, bez cudzych pretensji. Michał usiadł na kanapie.
Nie sprzątał od razu. Siedział tak długo, może pół godziny, patrząc na swoje dłonie i myśląc o Dorocie zmywającej po nocach talerze, o plastikowych pojemnikach cioci Grażyny, o sobie samym, stojącym z boku i udającym, że nic wielkiego się nie dzieje. Dopiero zgrzyt klucza w zamku go poruszył. Do mieszkania wpadły Dorota i Basia.
Basia trzymała balon, a policzki miała różowe od śmiechu. — A gdzie delegacja? — zapytała Dorota ostrożnie. — Poszli.
Obrazili się. Powiedziałem im, że jedzenie jest ze sklepu, że to ja je kupiłem, bo swoje spaliłem, a oni stwierdzili, że jestem pantoflarzem, skoro nie zmusiłem cię do gotowania. Dorota nie uśmiechnęła się triumfalnie. Nie powiedziała „a nie mówiłam”.
Usiadła obok niego i pogładziła go po plecach. — Przepraszam cię, Dorota. Miałaś rację. We wszystkim.
— Wiem — odpowiedziała łagodnie. — Ale dobrze, że sam to zobaczyłeś. Michał wstał i podwinął rękawy. — Ja sprzątam.
— Zostaw, pomogę ci. — Nie. Moi goście, mój bałagan. Dorota zaparzyła herbatę, a on wynosił talerze, zeskrobywał resztki, mył miski i szorował blat.
Potem Dorota wyjęła z lodówki małe pudełko. W środku był domowy miodownik, równy, pachnący, z cienkimi warstwami kremu. Usiedli we troje przy czystym stole, pili herbatę, jedli ciasto, a Basia opowiadała, jak w kinie chłopiec rozsypał popcorn na pół sali. Michał patrzył na nie obie i pierwszy raz tego dnia poczuł, że naprawdę ma urodziny.
— W przyszłym roku kończę czterdzieści siedem — powiedział, dolewając żonie herbaty. — Żadna okrągła rocznica. Może pojedziemy na weekend do tego hotelu z basenem pod Krakowem? — A ciocia Grażyna?
— zapytała Dorota z powątpiewaniem. — Przeżyję. Wyłączymy telefony. Basia klasnęła w dłonie.
— Będę mogła pływać ile chcę! — Dokładnie — uśmiechnął się Michał. Dorota po raz pierwszy tego dnia uśmiechnęła się szeroko i szczerze. — Zgoda.
I tak sprawa rodzinnych urodzin została zamknięta raz na zawsze. Dom znowu był miejscem, w którym można było oddychać spokojnie.
