Barbara miała właśnie zamiar zapytać Wojciecha, czy na weselu lepiej podać dwa rodzaje mięsa, czy trzy, gdy zadzwonił telefon. To była Jadwiga, jego matka. Głos miała inny niż zwykle, pozbawiony tej słodkiej uprzejmości, którą Barbara znała aż za dobrze. „Barbaro, musimy porozmawiać.
Przyjedź sama”. W kuchni na stole leżały próbki zaproszeń, plan usadzenia gości i notes z wydatkami. Ślub miał odbyć się we wrześniu, a do tego czasu zostało niecałe dwa miesiące. Barbara pracowała w przychodni, Wojciech w firmie budowlanej.
Odkładali na każdą złotówkę, dawno minęli już zakładany budżet. Za salę zapłacili pięć tysięcy zaliczki, suknia kosztowała trzy i pół tysiąca, fotograf cztery. Do tego Sopot, na który zebrali prawie sześć tysięcy. Jadwiga mieszkali w szeregowcu na obrzeżach miasta.
W środku pachniało szarlotką i cynamonem, ale gospodyni nie wyglądała na kobietę, która zaprosiła przyszłą synową na spokojny podwieczorek. Siedziała sztywno, z dłońmi splecionymi na obrusie. „Wojciech ma poważne problemy ze zdrowiem” – powiedziała bez wstępu. Barbara poczuła, jak serce podchodzi jej do gardła.
„Jakie problemy? ”
„Czeka go długie leczenie. Może przez pewien czas nie być zdolny do pracy. Niewykluczone, że będzie potrzebował stałej pomocy”.
„Dlaczego on sam mi tego nie powiedział? ”
Jadwiga poprawiła filiżankę, choć ta stała idealnie równo. „Bo nie wie, jak zareagujesz”. „Jak mogłabym zareagować?
”
„Chyba rozumiesz, Barbaro, że w tej sytuacji ślub może nie mieć sensu”. Barbara milczała. Jeszcze rano wybierała kolor wstążek na zaproszenia, a teraz słuchała, że mężczyzna, z którym chciała spędzić resztę życia, może nie być w stanie normalnie funkcjonować. I że jego matka uważa, iż powinna się nad tym zastanowić.
„To on powinien mi o tym powiedzieć” – powiedziała w końcu. „Jest mu trudno. Wstydzi się. Pomyślałam, że lepiej, jeśli najpierw usłyszysz to ode mnie”.
Następnego dnia Wojciech wszedł do mieszkania później niż zwykle. Gdy zobaczył Barbarę przy stole, od razu zrozumiał, że już wie. „Mama ci powiedziała? ” – zapytał.
„Powiedziała”. „Nie chciałem, żebyś dowiedziała się w ten sposób”. „To dlaczego sam mi nie powiedziałeś? ”
„Nie wiedziałem jak”.
Barbara odpowiadała krótko i nerwowo. Kiedy zapytała o nazwisko lekarza, zawahał się na sekundę. „Nie pamiętam. Mama ma zapisane”.
Zostawiał ją z każdą odpowiedzią coraz dalej. Albo mówił ogólnie, albo odsyłał ją do matki. A Jadwiga zawsze powtarzała to samo: „Jeszcze czekamy. Lekarz przesunął termin.
Wojciech sam ci powie, kiedy będzie gotowy”. Barbara nie chciała się kłócić przed ślubem. Postanowiła działać. Zaczęła brać dodatkowe zmiany w przychodni, zostawała po godzinach, przychodziła w soboty.
Odwołała wizytę u fryzjera, przestała kupować sobie cokolwiek. Każdą dodatkową złotówkę odkładała na osobne konto. Liczyła, że jeśli Wojciech nie będzie mógł pracować, to z tych oszczędności i jej pensji jakoś sobie poradzą. Teresa, jej przyjaciółka, wyciągnęła ją w końcu do kawiarni.
„Dlaczego o zdrowiu Wojciecha rozmawiasz głównie z jego matką, a nie z nim? ” – zapytała wprost. Barbara chciała odpowiedzieć, że Wojciechowi jest trudno, że potrzebuje czasu, ale nagle zabrzmiało to pusto. Sama nie wiedziała.
Kilka dni później Jadwiga przyszła do nich bez zapowiedzi. Usiadła w kuchni i zaczęła mówić o pieniądzach. „Dobrze byłoby mieć zapas na kilka miesięcy” – oznajmiła. „Masz jeszcze ten złoty łańcuszek po babci?
”
„Mam”. „Można by go sprzedać. W małżeństwie trzeba umieć z czegoś zrezygnować”. Barbara poczuła złość.
„Pomogę Wojciechowi, bo go kocham, ale nie będę zdawać przed panią żadnego egzaminu”. „Matka ma prawo wiedzieć, czy kobieta, która chce wejść do rodziny, nie ucieknie przy pierwszych trudnościach”. Wieczorem Wojciech próbował rozładować napięcie. „Nie przejmuj się mamą.
Jeszcze trochę i wszystko wróci do normy”. Barbara spojrzała na niego uważnie. „Do normy? ”.
Po raz pierwszy od tygodni nie próbowała go usprawiedliwiać. Zaczęła po prostu patrzeć. Dwa dni później Jadwiga zadzwoniła z pogodnym głosem. „Przyjedź w niedzielę na obiad.
Mamy dla ciebie bardzo dobrą wiadomość”. W niedzielę Barbara przyszła kilka minut po drugiej. Z jadalni dochodził zapach rosołu i pieczonego mięsa. Na stole stała odświętna zastawa, ta sama, której Jadwiga używała na Boże Narodzenie.
Wojciech siedział obok matki z dłońmi splecionymi pod stołem. Kiedy weszła, podniósł wzrok tylko na chwilę. Jadwiga mówiła dużo, o sąsiadce, kuzynce i o tym, że młodzi ludzie dziś nie rozumieją, czym jest odpowiedzialność. Dopiero gdy talerze odsunięto i na stole pojawił się makowiec, odchrząknęła.
„Barbaro, każda matka martwi się o swoje dziecko. Wojciech zawsze był wrażliwy, łatwo ufał ludziom. Bałam się, że kiedy pojawią się prawdziwe trudności, po prostu odejdziesz”. Barbara zmarszczyła brwi.
„Jakie trudności? ”. „Te, o których rozmawiałyśmy”. Przez chwilę nikt się nie odzywał.
Potem Jadwiga powiedziała spokojnie: „Wojciech nie jest ciężko chory”. Barbara patrzyła na nią bez ruchu. „Nie ma żadnego długiego leczenia. Nie grozi mu utrata pracy.
Nie będzie potrzebował stałej opieki”. „Nie rozumiem”. Jadwiga westchnęła, jakby tłumaczyła coś oczywistego. „To była próba.
Chciałam sprawdzić, co zrobisz, kiedy dowiesz się, że wspólne życie może nie być łatwe. Teraz wiem, że naprawdę go kochasz. Zdałaś próbę, Barbaro. Możecie spokojnie wrócić do przygotowań”.
Powoli wstała i poszła do kuchni. Po chwili wróciła z butelką musującego napoju i trzema kieliszkami. „Trzeba to uczcić” – oznajmiła. Barbara spojrzała na Wojciecha.
„Od kiedy o tym wiedziałeś? ”. Wojciech poruszył się nerwowo. „Mama sama to wymyśliła”.
„Nie o to pytam. Od kiedy wiedziałeś? ”
„Dowiedziałem się później. Niedługo po tym, jak mama z tobą rozmawiała”.
„Czyli wiedziałeś prawie od początku”. „Nie chciałem się w to mieszać. Mama powiedziała, że to potrwa tylko chwilę”. Barbarze zabrakło powietrza.
Odwołała Sopot, straciła pieniądze. Przeniosła ślub. Wzięła dodatkowe zmiany. Liczyła, czy da radę utrzymać ich oboje, budziła się z myślą, że człowiek, którego kocha, może potrzebować pomocy do końca życia.
„Chciałem tylko, żeby mama zobaczyła, że jesteś ze mną na dobre i na złe” – powiedział Wojciech. W tej jednej chwili Barbara zrozumiała wszystko. Nie chodziło tylko o Jadwigę. Chodziło o to, że pozwolił matce oceniać jej miłość, że uznał, iż musi coś udowodnić, że jej słowo, jej obecność i wszystkie wspólne lata nie wystarczały.
Jadwiga odstawiła butelkę z irytacją. „Nie przesadzaj. Przecież nic złego się nie stało. Wszystko dobrze się skończyło”.
Barbara spojrzała na pierścionek zaręczynowy. Potem bardzo powoli zsunęła go z palca. „Basia, nie rób niczego pochopnie” – powiedział Wojciech. „Pochopnie?
” – Jej głos był spokojny. To przestraszyło go najbardziej. – „Gdybyś naprawdę był chory, zostałabym. Zrezygnowałabym ze ślubu, z Sopotu, z pieniędzy.
Pracowałabym więcej. Pomagałabym ci tak długo, jak długo potrzebowałbyś wsparcia. Choroby bym się nie przestraszyła. Ale nie chcę żyć w rodzinie, w której miłość sprawdza się kłamstwem”.
Położyła pierścionek na stole tuż przed nim. Drobny stuk metalu o porcelanę zabrzmiał wyjątkowo głośno. „Basia, proszę. Daj mi szansę.
Popełniłem błąd”. „To nie był jeden błąd”. „Kocham cię. A mimo to patrzyłeś, jak się boję”.
Wojciech wstał gwałtownie. „Chciałem tylko uspokoić mamę. Myślałem, że jak zobaczy, ile jesteś w stanie dla mnie zrobić, to wreszcie da nam spokój”. „Czyli moje słowo nie wystarczało.
Te wszystkie lata też nie wystarczały. Musiałam jeszcze zdać wasz egzamin”. „Nie mów »wasz«. To był pomysł mamy”.
„Ale ty się zgodziłeś”. Jadwiga odsunęła krzesło. „No nie wierzę. Robisz tragedię z czegoś, co miało dobre intencje.
Przecież powiedziałam, że możecie się pobrać”. Barbara spojrzała na nią długo. „To nie pani decydowała, czy ten ślub się odbędzie. O tym od początku decydowaliśmy Wojciech i ja.
A teraz decyzję podejmuję sama”. Jadwiga zbladła. Była przyzwyczajona, że inni proszą ją o zgodę, próbują ją udobruchać. Nie spodziewała się, że Barbara po prostu odbierze jej całą władzę jednym spokojnym zdaniem.
„Odwołam salę. Zadzwonię do fotografa, cukierni i hotelu. Gości poinformuję sama. Pieniądze stracę tyle, ile trzeba”.
„Nie o pieniądze tutaj chodzi” – powiedział Wojciech. Barbara wzięła torebkę z oparcia krzesła. Nie groziła. Nie zapowiadała zemsty.
Nie chciała widzieć ich wstydu. Wystarczyło odejść. „Basia, zostań”. Zatrzymała się przy drzwiach.
„Zostałabym przy tobie w chorobie. Ale nie zostanę przy człowieku, który pozwolił, żeby jego matka urządziła mi próbę z miłości”. Wyszła. Na przystanku długo czekała na autobus.
Powietrze było chłodne, a nad domami zbierały się ciemne chmury. Kiedy autobus wreszcie przyjechał, usiadła przy oknie i wyjęła telefon. „Chciałabym całkowicie odwołać przyjęcie” – powiedziała do właściciela sali. – „Tak, rozumiem warunki.
Proszę przygotować rozliczenie”. Dopiero gdy autobus ruszył, zabolało. Nie przez salę czy suknię. Bolała utrata przyszłości, którą uważała za pewną.
Następnego dnia spotkała się z Teresą w tej samej małej kawiarni. Teresa nie pytała, czy Barbara jest pewna. Nie mówiła, że może powinna dać Wojciechowi jeszcze jedną szansę. Postawiła przed nią kawę i kawałek ciepłej szarlotki.
„Odwołałam ślub” – powiedziała Barbara. Teresa tylko przykryła jej dłoń swoją. „Boli” – przyznała Barbara. – „Ale pierwszy raz od wielu tygodni czuję, że znowu mogę oddychać”.
Tymczasem w domu Jadwigi stół wciąż był zastawiony. Rosół wystygł, pieczeń wyschła, a makowiec pozostał nietknięty. Wojciech siedział bez słowa. Jadwiga patrzyła na pierścionek leżący na talerzyku.
Była pewna, że to ona wybiera żonę dla syna, że to ona zdecyduje, czy Barbara zostanie przyjęta do rodziny. Dopiero teraz zrozumiała, że jej zgoda nigdy nie była najważniejsza. Ostatnie słowo od początku należało do Barbary.
